Belgisch Stripcentrum, Brussel

Belgisch Stripcentrum
Zandstraat 20
1000 Brussel
Tel.: + 32 (0)2 219 19 80
Fax: + 32 (0)2 219 23 76
visit(arrobe)stripmuseum.be

Een art nouveau meesterwerk

Het Belgisch Stripcentrum is gehuisvest in een prestigieus art nouveau gebouw, ontworpen door Victor Horta. Het gebouw, dat werd ingehuldigd in 1906, bood vroeger onderdak aan het grootwarenhuis van textielbaron Charles Waucquez. Deze periode (einde 19de — begin 20ste eeuw) viel samen met de tijd van de eerste voorzichtige stapjes van het stripverhaal.

Art nouveau in Brussel

De lange regeerperiode van Leopold II (1867-1909) viel samen met een periode van vooruitgang op vele terreinen in de samenleving. In de hoofdstad gonsde het van de bedrijvigheid: overal trof je grote bouwwerven aan. Alle artistieke disciplines beleefden een creatief hoogtepunt. Brussel groeide uit tot een centrum van intellectuele en artistieke stromingen.

Zowel in Europa als aan de andere kant van de Oceaan verwacht men veel van de technische en industriële vooruitgang. Het is het begintijdperk van massaproductie en consumptiegoederen. In de bouwsector wordt het dankzij de nieuwe ijzer- en glasbewerkingstechnieken mogelijk grote ruimtes te overspannen en het licht rijkelijk te laten binnenstromen. De massieve muren worden steeds meer vervangen door ijzeren pijlers, waardoor de gevels opentrekken. Ook de binnenruimtes worden lichter en opener.

De nieuwe technieken ontketenen een ware revolutie binnen de architectuur. Het burgerhuis in de Brusselse binnenstad is het proeflaboratorium bij uitstek voor deze nieuwe esthetische strekking, die wordt gedragen door een klein groepje kunstenaars, industriëlen en intellectuelen. Wat hen bindt, is een zelfde ideaal van vooruitgang.

In 1883 wordt een synthese van deze talrijke en veelzijdige experimenten gemaakt in één woning. Victor Horta stelt met zijn Hotel Tassel een echt manifest van de art nouveau op. Paul Hankar bouwt zijn eigen huis in de Defacqzstraat in Elsene en Henri Van Den Velde schrijft “Het opruimen van de kunst”. Samen hadden zij zonet een geheel nieuwe decoratiestijl uitgevonden, die tot aan de vooravond van de eerste wereldoorlog navolging zal vinden in heel Europa.

Nieuwe industriële materialen worden gebruikt in zowel privé als openbare gebouwen. Tegelijk wil men de moderne wereld op harmonieuze wijze vormgeven door het gebruik van bijvoorbeeld de arabesk, als symbool van vrouwelijkheid en energie.

Bij de eeuwwisseling is art nouveau niet langer de bouwstijl van een klein groepje liefhebbers, maar is ze uitgegroeid tot een modieuze succesformule die overal kan worden toegepast. In een mum van tijd verschijnen in heel de stad gevels in deze stijl. Voor deze eengezinswoningen, die vaak maar een paar meter breed zijn, ligt de nadruk op de gevel.
Het Cauchiehuis

In Brussel worden ook enkele grootwarenhuizen ontworpen volgens de esthetiek van de art nouveau zoals bijvoorbeeld “A L’Innovation”(Horta, 1900), “Het Warenhuis Waucquez”, nu het BSC (Horta, 1906) of “Old England” (P. Saintenoy, 1899), nu het Instrumentenmuseum.

Van het warenhuis Waucquez tot het Belgisch Stripcentrum

In 1975 slaagt architect Jean Delhaye, een leerling van Horta, erin om de vroegere Waucquez warenhuizen, die een ongebruikt meesterwerk in gevaar waren geworden, onder de aandacht van de overheid te brengen. Het gebouw werd geklasseerd. Nu kwam het er nog op aan een waardige nieuwe bestemming te vinden voor het gebouw en…de financiële middelen voor de restauratie vrij te maken! In 1983, op initiatief van enkele liefhebbers van enerzijds stedenbouw (Jean Breydel) en anders van strips (Guy Dessicy) koopt de Belgische Minister van Openbare Werken het van de erfgenamen van het Waucquez warenhuis met als doel de middelen te vinden om het aan het stripverhaal te wijden.

Intussen was in 1984 de vereniging zonder winstoogmerk "Belgisch Stripcentrum" opgericht. De eerste voorzitter was Bob De Moor, de beroemde assistent van Hergé die het project al van bij de eerste stappen opvolgde. De doelstellingen van de vereniging waren tweevoudig: het beeldverhaal promoten en het architecturale meesterwerk waarin het werd ondergebracht in ere houden. Op 24 april 1986 werd in aanwezigheid van de hele Belgische stripwereld de lancering van het project gevierd in het nog helemaal onderkomen gebouw.

Na veel lobbywerk, met als mooiste episodes een lunch in het Koninklijk Paleis voor twintig grote striptekenaars en een avondhappening die de hele Belgische stripscène verenigde met de stichters en de Belgische Minister van Openbare Werken, werd het gebouw overgelaten aan de restaurateurs die aangesteld waren door de Regie der Gebouwen van de Staat (1987), vertegenwoordigd door de architect Christian Lelubre. Met veel respect voor Horta nam architect Pierre Van Assche de taak op zich om de restauratieplannen te tekenen. “Vals klassiek" werd daarbij bewust vermeden. De tijd van de timmerlui, glazeniers, schilders en vloerleggers ligt nu al ver achter ons. De ruïne werd opnieuw een magische plek.

Bijna twintig jaar zijn verstreken sinds de opening van het Belgisch Stripcentrum. Twintig jaar ten dienste van beeldverhaal en art nouveau. Twintig jaar van ontmoetingen. Twintig jaar waarin de banden worden aangehaald tussen de wereld van de stripmakers en hun publiek. Twintig boeiende jaren voor hen die het Centrum dagelijks beleven. Een promotiewerktuig, een tentoonstellingsplaats, een documentatiecentrum, een culturele ambassadeur… Het Belgisch Stripcentrum is een groot museum met internationale uitstraling geworden, één van Belgiës meest bezochte attracties, met 260.000 bezoekers per jaar…en met overheidsteun die minder bedraagt dan 10% van het werkingsbudget.

Victor Horta (1861-1947)

Als zoon van een Gentse schoenmaker, houdt Victor Horta veel van muziek. Maar dat belet niet dat hij op twaalfjarige leeftijd wordt weggestuurd van het Conservatorium wegens een gebrek aan discipline. Ingeschreven aan de Academie van Gent, afdeling architectuur, behaalt hij zijn eerste medaille op zijn vijftiende. Twee jaar daarna trekt hij naar Parijs waar hij meer dan een jaar verbonden is aan het atelier van de schilder-decorator Jules Dubuysson. Terug in het land wordt hij leerling van de architect Balat (de serres van Laken) en krijgt de ene prijs na de andere.

In 1885 ontwerpt hij zijn eerste huis. Maar pas met het Huis Tassel (1893) komt de grote originaliteit van Victor Horta aan het licht: hij vindt dan een volledig nieuwe code uit die tot aan de vooravond van de eerste Wereldoorlog overal in Europa gebruikt zal worden.

De meesterwerken volgen elkaar snel op: Het Huis Solvay (1898), Het Volkshuis (1899), zijn eigen huis (het huidige Hortamuseum, 1901), de warenhuizen Innovation (1903) en het warenhuis Waucquez (1906). De architect is dan op het hoogtepunt van zijn carrière. Overladen met roem krijgt Victor Horta in 1932 de titel van baron.

Stripauteurs François Schuiten en Benoît Peeters hebben het Huis Autrique – het eerste burgerhuis dat Victor Horta ontwierp – volledig heringericht. Het is een geslaagde evocatie van de traditionele Brusselse woning uit de tijd dat het ontworpen werd (1893). www.autrique.be